Kerstmis in Zweden

Het kerstfeest in het belangrijkste feest in Zweden. Eigenlijk is het geadopteerd door de christelijke kerken vanuit de voorchristelijke en Germaanse tradities. De Germanen vierden rond de winterzonnewende (23 december), als de dagen eindelijk weer langer worden, het joelfeest.

In Scandinavië is het gebrek aan licht in de winter heel groot, vandaar dat de terugkeer van het licht heel belangrijk is. Gelukkig wordt dat weer goedgemaakt in de zomer, als het in het noorden zelfs niet donker wordt gedurende enkele maanden. Uiteindelijk krijgen we allemaal, waar ook op aarde, dezelfde hoeveelheid licht, hoewel het verschil tussen zomer en winter altijd maar groter wordt naarmate je meer naar de noord- of zuidpool toe gaat.

Die traditie van het Germaanse joelfeest vind je nu nog steeds terug in de naam van het feest in Scandinavië: jul.

De voorbereiding van Kerstmis begint reeds vier zondagen ervoor, op de eerste zondag van de Advent. Dan steekt men de eerste van vier kaarsen aan. Daarbij worden pepparkakor en saffransbullar (ook lussebullar genoemd) gegeten. Men drinkt dan glögg (die erg gelijkt op Glühwein) of koffie. De meeste glögg bevat heel weinig alcohol en is dus vrij goedkoop. In Systembolaget verkoopt men glögg met een hoger alcoholgehalte, maar die is natuurlijk duurder. Wij lossen dat op door alcoholvrije rode glögg te kopen en die “aan te lengen” met vodka. De witte lengen we aan met Stroh rum.

De volgende zondag wordt ook de tweede kaars aangestoken, enzovoort.

ljusstake

Op 13 december wordt Sankta Lucia gevierd. Net zoals in Italië en sommige andere streken in Europa is het feest ter ere van deze martelares heel belangrijk. Er is opnieuw een verband met het terugkerende licht na de winterzonnewende.  In vroegere tijden kwam de dertiende december overeen met de midwinternacht. Door kalenderwijzigingen in de loop van de eeuwen is het moment van de kortste dag op de kalender verschoven, hoewel het feest op 13 december bleef staan.

Een meisje verkleedt zich als Lucia, met een lang wit kleed en rode sjerp. Op het hoofd draagt ze een krans met (elektrische) kaarsen. De andere meisjes hebben een gewone krans. Allemaal dragen ze een brandende kaars. De jongens zijn stjärngosse: zij hebben een stok met aan het uiteinde een grote ster. Op het hoofd hebben zij een hoge punthoed met sterren. Samen gaan ze de ouders wekken met lussekatter. Daarbij zingen zij het Lucialied, eigenlijk een versie van het oude Napolitaanse lied ter ere van de heilige Lucia.

Op vele plaatsen, zoals scholen en verenigingen, wordt een Lucia gekozen, die dan zingend aan het hoofd van de andere meisjes en jongens de kerk binnenkomt. Voor de jongeren is dit een heel belangrijk feest, waar erg naar uitgekeken wordt.

Kijk maar naar dit korte filmpje:

Na Lucia begint een stresserende tijd: het huis moet gepoetst worden, er moet speciaal voedsel bereid worden, minstens zeven verschillende soorten koekjes worden gebakken, cadeautjes worden gekocht. Het grote feest wordt dan gevierd op kerstavond met de familie. De laatste jaren vormt dit, net zoals in veel gezinnen, een groot probleem. Hoe stelt men in een nieuw samengesteld gezin iedereen van de familie tevreden?

Het begint al in de namiddag: er is een uitgebreide fika (koffietafel) met die vele soorten koekjes. Eerst kijkt men op TV naar een compilatie van stukjes uit oude Disneyfilms. Het programma bestaat al sinds 1959! Het wordt maar mondjesmaat aangepast. In 2012 was er grote ophef omdat Disney besloten had enkele figuren weg te laten: een zwarte pop met dreadlocks en grote rode lippen en een man met een grote neus, wit haar en zwarte hoed. Ze wilden namelijk ethisch correct zijn. Iets zoals de zwartepietengekte in België en Nederland.

’s Avonds worden dan bij de typische maaltijd de cadeautjes uitgedeeld.

De kerstboom wordt geplaatst en versierd op de dag voor kerstavond en niet weken op voorhand. Sommigen in Vlaanderen plaatsen die zelfs al voor het Sinterklaasfeest! Dat is hier “not done”.  Naast de kerstboom plaatst men dikwijls een julbock. Deze bok is gemaakt uit hout en stro en stelt de god Thor voor. Weer een mengeling van christelijke en voorchristelijke elementen.

Deze foto haalde ik van de blog “Naar de Noorderzon” van Ben & Nicôle Heerland, die ieder jaar zo’n bock maken. Je vindt er zelfs een handleiding om er zelf één te maken!

Julbock

Op Kerstmis zelf en de dag nadien ontmoet men familieleden en vrienden, die men op kerstavond niet gezien heeft.

Meer en meer mensen zien op tegen het grote feestmaal op kerstavond, met al die traditionele gerechten. Zij houden het simpeler, met minder genodigden. Zij die toch houden van al die gerechten kunnen de week voordien (niet op kerstavond, want dan wordt er thuis gevierd!) ergens een julbord (kersttafel) gaan eten in een restaurant. Je moet je daarvoor inschrijven. Het is een variant van het klassieke smörgåsbord: een buffet met koude en warme gerechten. Typische schotels zijn daarbij:  verschillende soorten opgelegde haring, zalm (gerookt of gravad) en vlees, vooral de julskinka (kerstham), gekookte ham met een korst. Daarbij wordt bier of schnaps gedronken en worden schnapsliederen gezongen. Ik wil hier nog bij vertellen dat de chauffeur volledig nuchter blijft. Niemand maakt daar een probleem van. Of men komt met de auto en laat die staan tot ’s anderendaags. Het gezelschap rijdt dan ’s avonds met de taxi naar huis.

Tenslotte nog iets dat mij hier opvalt: feestjes, bezoeken aan vrienden en familie beginnen hier meestal erg vroeg, rond zes uur. Als het erg gezellig is houdt men het uit tot rond middernacht. Als men pas rond 1 uur naar huis gaat was de party erg geslaagd! Uiteraard geldt dit niet voor sommige jongeren, die het nachtbraken overgenomen hebben van hun soortgenoten in andere landen.

En nu hou ik het voor gezien, want er moet nog zo veel gebeuren en er is maar een week tijd meer om dit allemaal te doen!

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s